|
Amezruy
Imaziγen deg umezruy n Igibeṭ
Kraṭ n tgeldiwin i sbedden : tis 22t, tis 23t d tis 24t.
Amaziγ amenzu yuγalen d aferεun, d win i γef beddent kraṭ n tgeldiwin tigibṭin, d Cacnaq. Yettwassen ar tuggti n Yimaziγen imi ula d wid d-yeskecmen tafada tamaziγt i d-sbeddan di - 950 udren-d Cacnaq ; d Amaziγ ikecmen ar tmurt n Igibeṭ [1], yeṭṭef tamnaṭ mu qqaren Dilṭa yellan deg yidis n Yilel Agrakal.
Isem-is n tidet, i yellan deg yedlisen n umezruy, d Cacnaq Iu (amezwaru). Iga amezwaru acku llan wid d-yernan deffir-s, qqaren-asen, diγen, id Cacnaq (Cacnaq Wis II d Cacnaq Wis III d Cacnaq Wis IV, atg.).
Deg udlis-is [2], yenna-d Charles-André Julien belli Cacnaq Iu yeṭṭef adabu di tmurt n Igibeṭ deg useggas n - 950 anda yeṭṭef Dilṭa, dγa, din i yuγal d Aferεun ; d netta i yesbedden tigeldit tis 22t. Mi ara nwali idlisen yettwarun γef umezruy n Iferεunen n Igibeṭ a naf d akken mači kan d Cacnaq Iu i yekkan d Aferεun ; llan mennaw n igelliden nnaḍen i yeṭṭfen adabu di tmurt n Igibeṭ. Wigi akk d Imaziγen ; frurin-d si Cacnaq.
Ilaq, diγen, a d-nesmekti belli Imaziγen kecmen ar tmurt n Igibeṭ deg - 1189 ; d Ramsis Wis III i ten-inn-yewwin ar Dilṭa.
Adabu n Imaziγen deg Igibeṭ yekka 230 n iseggasen. Yenta di - 945, imda di - 715.
Tigeldit tis 22t.
Tawwaḍin n Cacnaq Iu ar umḍiq agi, deg useggas n - 945, dayen d-iskanen tazrirt n Imaziγen di Dilṭa anida ttidiren nitni d Igibṭen. Cacnaq Iu , mi yeṭṭef adabu, yuγal d Aferεun, isdukkel tamurt, irra-yas-d afud. Ifka i warraw-is timasayin akk timeqqranin. Dγa, tawacult n Cacnaq teṭṭef tamurt, tesseddu-tt.
Mi iseggem tilufa agwens n tmurt, iẓdem Cacnaq Iu γef Falisṭin. Yekcem Yuda, yeṭṭef-itt, sin akin, izrey di tlemmast n Isṛayil, yewweḍ alammi d Miggidu anda yessuli yiwet n tiffelt. immut Cacnaq Iu deg useggas - 924 , yettwanḍel di Tanis. Tanbaṭ-is tekka simraw d yiwen (21) n iseggasen.
Mi yemmut Cacnaq Iu, d mmi-s Usurkun Iu i γer yuγal udabu. Yeqqim d Aferεun kramraw d semmus (35) n iseggasen. Ddaw tgelda-ines, teqqim tmurt teddukkel, akken i yas-tt-yeğa baba-s, yerna tazrirt n Igibeṭ mazal tella deg Ugmuḍ Alemmas.
Asmi yemmut Usurkun Iu, yenḍel di Tanis anda yenḍel, diγen, mmi-s Cacnaq Wis II yemmuten ngum-is.
Sin akin, adabu yuγal ar mmi-s Takilut, deg useggas - 889. Dacu, Takilut ur yessaweḍ ara ad imater tadukli n tmurt ; dγa, s yes-s i ntan wuguren, tamurt tenta tettefruruy.
Mi yemmut Takilut, d mmi-s, Usurkun i nn-iqqen ad yuγal deg umḍiq-is, d Aferεun, d acu yekkes-it gma-s ameẓyan, Cacnaq Wis III, i yerran iman-is d Aferεun. Dγa, dagi, tenta yiwet n twala iweɛren aṭas imi adabu yeftutes ; at ugafa ttnaγen d at unẓul. Γas ulamma iwwet Uferεun, Cacnaq Wis III, amek ara iẓeḍ tagmat ; isbedday imḍebbren γef tmurt ger tawacult-is kan i wakken ur iγelli ara udabu-nnsen. Yerra imaslaḍen n twacult-is d iqerra deg iγerman imeqqranen n Igibeṭ. D acu, γas akka, frurin-d iduba deg waṭas n temnaḍin n tmurt ; tteftayen akk deg wayen terna tgeldit tis 22t.
Mi yemmut Cacnaq Wis III, d Aferεun Pami i yeṭṭfen tanbaṭ. Deffir-s, yerna-d Cacnaq Wis V d Usurkun Wis IV. D nitni i d kraḍ n igeldan ineggura n tgeldit tis 22t.
Tigeldit tis 23t.
Yeṭṭef adabu mmi-s n Cacnaq Wis III, Pidubastis, di Liyunṭupulis deg useggas wis ṭam i deg yella baba-s d Aferεun.
Maca, teggra tgeldit tis 23t s ubberwi. Tebḍa tmurt ; yal wa anda yella yettḍebbir, yerr iman-is d agellid. Ayagi yeḍra-d ddaw udabu n igelliden Takilut Wis III d Rudamun d Luput. Deg wakud agi, sbedden igelliden iman-nnsen di Hirakyipulis d Hirmupulis. Deg Igibeṭ ufella, diγen, (di Tibis) yettwakkes-as udabu i ugellid.
Igelliden n Sayes : tigeldit tis 24t.
Di Sayes yeṭṭef Tafnaxt, igan yiwen ugellid amaziγ, adabu yerna yesban-d afud ameqqran. Ihi, yesbedd Tafnaxt adabu adankay ; dγa, yeṭṭef Sayes akk d utaram n Dilṭa akken ilaq.
Asmi yemmut, d Bakenrinef i yuγalen deg wansa-ines ; d netta i d agellid wis sin u d aneggaru n tgeldit tis 24t. Dγa, s yes-s i yemda udabu n Imaziγen deg Igibeṭ.
Masin Ferkal
G.M. Dayen γriγ deg wedlis n Philippe Vadole, yuran s tefṛansist, i d-rriγ ar tmaziγt :
Philippe Vadole, Pharaons et reines d’Egypte, Editions l’Archipel, Paris, 2003.
Amawal n weḍris agi
[1] Isem i s tettwassen tura tmurt-a d "Maṣer", dacu isem agi d Aεṛaben i s-t-ifkan
[2] Charles-André Julien, Histoire de l’Afrique du Nord. Des origines à 1830, Payot, Paris, 1994
[Fk-d tikti(m/k) ghef umagrad-a]
|